Slechte Adem Nieuwsartikel

In zijn praktijk heeft hij meerdere malen patiënten ontmoet die vanwege halitoseproblemen nooit een relatie hebben gehad of hierdoor thuis werken in plaats van op kantoor. 'Ik wil graag het taboe van slechte adem doorbreken en laten zien dat er een oplossing is", zegt Winkel.

Daarom combineert hij zijn praktijk als tandarts-parodontoloog en implantoloog met onderzoek naar de oorzaken van halitose en de ontwikkeling van therapieën om patiënten op maat te helpen. Vijf jaar geleden startte hij met een collega halitose-onderzoek om er achter te komen waar die ongewenste luchtjes vandaan komen.

Winkel kwam er achter dat de oorzaak van slechte adem zelden in de maag ligt - zoals vaak wordt aangenomen -, maar meestal komt door een wit-gelige laag op de achterkant van de tong. Deze tongcoating is rijk aan eiwit en vormt een lekkere maaltijd voor bacteriën. De eiwitlaag wordt mogelijk veroorzaakt door slijmvorming achter in de keel.

In veel culturen - zoals Suriname en Indonesië - poetst de bevolking standaard ook de tong mee met de tandenborstel of gebruikt een tongschraper. Volgens Winkel maakte de tongschraper voor de uitvinding van tandpasta als massaproduct eind negentiende eeuw ook in de rijkere kringen van Europa deel uit van de dagelijkse reiniging van het lichaam. "Daarna is de tongschraper hier in de vergetelheid geraakt."

Een Braziliaans onderzoek afgelopen jaar bewees dat de tongschraper vele malen effectiever is in het weghalen van de eiwitlaag dan een tandenborstel. Als de situatie ernstiger is, adviseert Winkel het gorgelmiddel Halita, dat hij zelf op effectiviteit heeft onderzocht. "Het middel blijft een halve tot een hele dag op het slijmvlies van de tong zitten, waardoor de slechte adem wegblijft."

Als het middel niet binnen een week helpt, kunnen mensen naar zijn spreekuur komen. Van tevoren moeten ze een vragenlijst invullen, zodat Winkel te weten komt of iemand zelf denkt een vieze adem te hebben of dat anderen de patiënt dit verteld hebben. "Veel mensen denken namelijk dat een slechte smaak gelijk staat aan een slechte adem, terwijl dit niets met elkaar te maken heeft. Hierdoor kan halitofobie ontstaan: het gevoel een slechte adem te hebben, ook al is dit niet zo." De parodontoloog krijgt dikwijls mensen over de vloer die alle cosmetische middeltjes al hebben uitgeprobeerd om van hun slechte adem af te komen: mondsprays, kauwgoms, parels. "Ik heb wel eens een patiënt gehad die vijf zakjes Fisherman's Friends per dag at. Deze zorgen alleen voor een lekkere smaak, maar doen niets voor je adem." Winkel raadt aan een vertrouwenspersoon het ruikwerk te laten doen: een echtgenoot, vriendin of kind.

Op het halitosespreekuur gaat de tandarts-parodontoloog vlakbij de patiënt staan om aan de neus en mond te ruiken hoe ernstig het probleem is. Omdat de afgelopen zeven jaar honderden bezoekers het spreekuur hebben bezocht, weet hij inmiddels vrij precies of de geur uit de mondholte komt of elders uit het lichaam.

"Rotte eierluchten en penetrantere geuren zijn zwavelgassen die uit de mondholte komen, meestal van het achterste van de tong." Vijf tot tien procent van de bezoekers verspreidt een rotte weeïge geur. "Dit gas begeeft zich via het bloed en de longen naar de mondholte en kan er op duiden dat een orgaan niet goed werkt."

Winkel gebruikt ook een hakmeter en een oral chroma (gaschromatograaf), zodat de patiënt alles met zijn eigen ogen kan zien. Deze apparaten tonen aan welke gassen een rol spelen bij slechte adem.

"Ruikt alleen de neus onfris, dan verwijs ik de patiënt door naar de kno-arts, want dan zal er sprake zijn van bijvoorbeeld een bijholteontsteking of een neus- of keelinfectie. Zit het probleem in de mond, dan is meestal de tong of het tandvlees de boosdoener. Als ze allebei beide onaangenaam ruiken, ligt de oorzaak dieper."

Volgens Winkel zien steeds meer tandartsen in dat halitose meer is dan een luxeprobleem. "Het is belangrijk dat halitose onderdeel zal gaan uitmaken van opleidingen tot arts of tandarts, omdat slechte adem kan duiden op dieper liggende problemen." Daarom begint Winkel aan het einde van dit jaar ook een halitosespreekuur op de Rijksuniversiteit Groningen.

Tips tegen slechte adem
Maak met een tongschraper (5,80 euro bij de apotheek) voor en na het tandenpoetsen de achterkant van de tong schoon. Gebruik ook twee maal daags Halita (20 euro per fles), een gorgelmiddel dat sinds enkele jaren vrij verkrijgbaar is bij de apotheek. Steek tijdens het gorgelen je tong uit zodat ook de achterkant meegorgelt. Halita tongspray helpt ook, maar minder lang. Laat een vertrouwenspersoon vaststellen of je adem al fris ruikt. Als het vooruit gaat, is vaak één keer tongschrapen en gorgelen voldoende. Is er na een week nog steeds geen verbetering, dan kun je terecht bij het tweemaandelijkse spreekuur van tandarts-parodontoloog E. Winkel aan de Kliniek voor Parodontologie Amsterdam

Slechte adem goed behandelbaar,
De Telegraaf 2003

"Iemand die er niet mee word geconfronteerd heeft er geen idee van hoe belastend de kwaal kan zijn: slechte adem. Patiënten die er aan lijden, zijn gespitst op ieder signaal uit de omgeving. Iemand doet een stap achteruit, houdt zijn hand voor de neus of verlaat de lift. De patiënt weet het zeker. Het is allemaal te wijten aan zijn slechte adem en er is niks aan te doen."

Niets is minder waar. Dat zegt parodontoloog dr. Edwin Winkel. Naast het behandelen van tandvleesproblemen (parodontologie) en het implanteren van tanden en kiezen houdt hij zich sinds vijf jaar speciaal bezig met het behandelen van mensen met halitose, de officiële benaming voor riekende adem.

"Een dankbare taak", zegt Winkel uit de grond van zijn hart. "Veel mensen lopen al lang - soms zelfs tientallen jaren - rond met het probleem van slechte adem. Ze voelen zich belemmerd in hun contacten en het kan bovendien een vervelende invloed hebben op het onderhouden van een relatie."

Een belangrijke vraag dringt zich op. Wat is eigenlijk de oorzaak van halitose? "Dat zouden we inderdaad graag willen weten", vertelt Winkel. "We hebben inmiddels goede middelen om vast te stellen waar de problemen zich voordoen en welke therapie we kunnen inzetten, maar de oorzaak van een slechte adem is niet concreet bekend."

"We weten overigens wel waar het niet vandaan komt", aldus Winkel die zich plotseling zichtbaar opwindt. "Helaas bestaat bij nog veel mensen, en dan heb ik het niet over patiënten maar vooral over professionele gezondheidswerkers, het idee dat slechte adem veroorzaakt wordt door maagproblemen. In mijn praktijk tijk zie ik met grote regelmaat patiënten die al een heel medisch circuit hebben doorlopen, tal van belastende onderzoeken hebben ondergaan en maagmedicatie slikken. Nergens voor nodig. Meer dan 90 procent van halitose komt uit het gebied van mond, keel en neus. Mijn advies is dan ook om hier eerst naar te kijken en pas daarna verdere diagnostische onderzoeken te doen."

Winkel noemt het opmerkelijk dat de achtergrond van een slechte adem in Nederland essentieel anders is dan elders
in de wereld. "We zien in internationale publicaties dat het overgrote deel van de problemen veroorzaakt wordt door tandvleesproblemen. Mijn ervaring van de afgelopen vijf jaar is dat dit niet het geval is in Nederland. In het algemeen verzorgen Nederlanders hun gebit goed, gaan regelmatig naar de tandarts en mondhygiëniste. De belangrijkste oorzaak ligt in ons land dan ook bij de aanslag achter op de tongrug.

In die aanslag of tongcoating worden eiwitten opgegeten door bacteriën. Hierbij komen zwavelgassen vrij. Wanneer deze gassen een zekere drempelwaarde hebben bereikt, gaan mensen in de omgeving dit ruiken. De geur die dan wordt verspreid, wordt ervaren als een slechte adem. Met name in de ochtend hebben veel mensen daar last van."

"We hebben een vermoeden dat bepaald eiwitrijk voedsel zoals yoghurt en kaas voor extra aanslag zorgt. Ook slijm dat vanuit de neus op de tong neerslaat als gevolg van bijvoorbeeld een allergische reactie zou een overmaat aan aanslag kunnen veroorzaken. Verder is het opmerkelijk dat met het stijgen van de leeftijd de kans op slechte adem toeneemt."

Om de problemen te bestrijden is het zaak de aanslag aan te pakken. In de eerste plaats is het noodzakelijk precies uit te vinden welke plekken op de tong de boosdoener zijn. Winkel: "We hebben inmiddels een fantastisch apparaat beschikbaar, de Diamant Probe. Door een kleine zoeker over de tong te bewegen kunnen we precies lokaliseren waar de gassen die zich als slechte adem manifesteren, zich bevinden. Op basis van de diagnose wordt een therapie uitgestippeld. In principe bestaat deze uit het voorschrijven van een tongschraper en een gorgelmiddel."

Uit recent onderzoek van Edwin Winkel en microbioloog dr. A. J. van Winkelhoff van het universitair tandheelkundig centrum ACTA, is gebleken dat het gorgelmiddel Halita effectief is bij het bestrijden van de slechte adem en geen kwade gevolgen heeft voor het natuurlijk bacterieel evenwicht in de mond.

Edwin Winkel brengt graag onder de aandacht dat het niet per definitie noodzakelijk is om bij een slechte adem de hulp in te roepen van een specialist. Een tongschraper en het gorgelmiddel Halita zijn gewoon verkrijgbaar bij de apotheek.

Speciale aandacht voor de groep van mensen die sociaal en psychisch vaak al jaren kampen met het probleem van slechte adem, is daarentegen wel degelijk noodzakelijk. "Ook als de slechte adem al is verdwenen. Mijn ervaring is dat mensen soms blijven kampen met psychische klachten. Ze ervaren nog steeds dat mensen hen vermijden. In onze praktijk zien we de mensen dan ook nog drie en negen maanden na de behandeling terug om het resultaat en de eventueel resterende problematiek met hen door te spreken."

 

Adem die constant ruikt naar rotte eieren. Bepaald geen fris idee. Toch lopen heel wat mensen ermee rond. Zelf hebben ze geen last van die penetrante geur maar hun omgeving des te meer. En dat maakt hen onzeker.

Gezien de aard van het probleem durven veel personen daarover niet te praten met hun tandarts of huisarts. Ze zoeken hun heil in mondwaters en in het eten van bijvoorbeeld pepermunt. Helaas pakken deze middelen niet de oorzaak aan, maar maskeren ze de vieze lucht slechts tijdelijk.

Omdat de oorzaak vaak eenvoudig kan worden bestreden, heeft het Erasmus Medisch Centrum (EMC) in Rotterdam een speciaal spreekuur in het leven geroepen voor halitose, een ander woord voor slechte adem. Nadat er medio dit jaar mee werd begonnen en er publiciteit aan werd gegeven, loopt het volgens tandarts prof. dr. Cees de Baat storm.

Iedereen ruikt wel eens minder aangenaam uit zijn mond. Vooral 's morgens is het soms verstandig even uit elkaars buurt te blijven. Maar na een ontbijt van vast voedsel is de lucht doorgaans geheel opgeklaard.
De Baat legt uit dat door het kauwen de speekselproductie op gang komt. "Een droge mond heeft meer geurtjes. De speekselvloed heeft een natuurlijke reinigende werking in de mond. Bovendien wordt de tong door het bewegende voedsel schoon geschuurd. Dit is belangrijk omdat daarop vaak de bacteriën zitten die de vieze lucht produceren."

Voedings-, genot- en geneesmiddelen kunnen soms ook een minder prettige adem veroorzaken. Knoflook, uien, alcohol en nicotine staan er bekend om. De geurverwekkende moleculen in deze middelen gaan via het bloed naar de longen en komen dan in de adem terecht. Maar ook deze lucht is van voorbijgaande aard.

Iemand met halitose heeft constant een vieze adem. Hoe vaak het voorkomt, weet de Rotterdamse tandarts niet. Wereldwijd zijn daar nog nooit epidemiologische studies naar gedaan. Dat het een omvangrijk probleem is, blijkt uit de vele aanmeldingen voor het halitose-spreekuur. Aanvankelijk was het de bedoeling een halve dag per week spreekuur te houden. Inmiddels is dat uitgebreid tot twee halve dagen. Desondanks is er een wachtlijst tot medio volgend jaar.

De mensen komen uit alle delen van het land en het betreft zowel mannen, vrouwen als kinderen. Opvallend is dat de leeftijdscategorie van 25 tot 40 nauwelijks is vertegenwoordigd. Een verklaring hiervoor heeft De Baat nog niet.

Het Rotterdamse initiatief komt van KNO-arts prof. dr. Louw Feenstra. Al eerder hield hij in Leuven, België, een halitose-spreekuur, het eerste ter wereld volgens hem. Ook daar bleek het een schot in de roos. Er kwamen zelfs mensen uit Warschau en Bordeaux om van hun onwelriekende adem af te komen. Toen Feenstra in het EMC kwam werken, besloot hij samen met De Baat en mondhygiëniste Annemiek van den Broek ook hier zo'n spreekuur op te zetten.

Dat mensen met halitose daaronder vreselijk kunnen leiden, is De Baat inmiddels duidelijk. "Sociaal kan het echt rampzalig zijn. Er vloeien hier heel wat tranen tijdens ons spreekuur. We hebben mensen gezien die contacten mijden of van wie de partner geen seks meer wil vanwege die slechte adem. Velen schamen zich vreselijk. Ze zijn erg blij dat ze speciaal voor dat probleem bij ons terechtkunnen."

Gaat het vrijwel altijd om serieuze klachten; op het spreekuur zijn ook al enkele personen geweest die lijden aan halitofobie. Zij zijn bang dat ze uit hun mond stinken, maar in feite ruikt hun adem helemaal niet afwijkend. Ze hebben zich dat ingeprent en durven zich niet meer in gezelschap te begeven. De Baat en zijn collega's proberen dergelijke mensen op andere gedachten te brengen. Lukt dit niet, dan schakelen ze een psycholoog in.

Het achterhalen of het werkelijk om halitose gaat, is een vrij eenvoudige maar geen aangename klus. Iemand die op het spreekuur komt, moet namelijk even uitademen en zijn handrug likken waarna De Baat - 'alles went' - en zijn collega's telkens de lucht gaan besnuffelen. Vervolgens beruikt het drietal ook nog schraapsel van de tong.

Als de geur naar rotte eieren stinkt, is het raak. Immers de vieze lucht is afkomstig van bacteriën die vluchtige zwavelverbindingen zoals waterstofdisulfide, produceren. Deze anaërobe micro-organismen hopen zich op in hoeken en groeven waar ze voedselresten en afgestorven celmateriaal verteren en zich sterk kunnen vermenigvuldigen.

Veel mensen denken dat de geur vanuit de maag ontstaat. Dat is niet zo. Soms kan de oorzaak bijvoorbeeld een hoofd-en neusholteontsteking zijn, een tumor in de bovenste lucht- en spijsweg of het gevolg zijn van diepe groeven in neus- en keelamandelen. In zo'n situatie behandelt de KNO-arts de patiënt.

In bijna 90 procent van de gevallen ligt de oorzaak echter in de mondholte. De behandeling daarvan is de taak van de tandarts en de mondhygiëniste. De Baat: "In feite is het heel eenvoudig op te lossen. Meestal gaat het om onvoldoende reiniging van gebit en tong. Vooral de tong, die vaak diepe groeven heeft op het achterste gedeelte, wordt nogal eens vergeten.

"Met een speciale tongschraper moet je die regelmatig schoonmaken. In het begin is dat nogal vervelend omdat je de neiging krijgt tot kokhalzen. Maar je kunt het leren door te oefenen."

Om het schrapen te kunnen omzeilen gaan de Rotterdamse artsen spoelmiddelen onderzoeken waarvan de fabrikanten beweren dat ze de specifieke bacteriën doden. Pas wanneer blijkt dat deze echt werken, zullen ze worden voorgeschreven.

De meeste bezoekers van het spreekuur kunnen volstaan met een eenmalig advies. Daarna zijn ze doorgaans van hun halitose verlost, mits ze hun gebit goed poetsen en flossen en hun tong blijven reinigen. De Baat vertelt dat na ieder consult de huisarts en de tandarts van de betreffende persoon een rapport ontvangen.

"We hebben nog nooit een reactie gehad. Ik vermoed dat collega's er niet blij mee zijn dat hun patiënten met dit probleem naar een ander zijn gegaan."

Dat er, gezien de lange wachtlijst meer halitose-spreekuren in het land moeten komen, vindt hij niet. "Nee hoor. Ik zie het als onze taak meer over halitose te publiceren in medische en tandheelkundige tijdschriften. Dan krijgt het probleem vanzelf meer aandacht en kunnen huisartsen en tandartsen zelf het probleem oplossen."